فیلولوژی

پ ـ در زبان سومري با برخي نشانه ها وجود داشته اند كه پيش از فعل اسم و صفت در نقش شناسه  آورده مي شده و و بدين سان اسامي برخي گروههاي اجتماعي و صفات و مشاغل افراد ساخته( و يا نوشته ) مي شد.مانند

الف ـ آنها كه با/ lu/ ساخته مي شوند. مانند:

             1ـlu-kur= دشمن،

             2ـlu kar( ra)= فراري گريزان

             3ـ lu-lul(-la)=  به معني دروغ گو،

             4ـ lu –saģ =  نگهبان

             5 ـ lu- erim = دشمن شرير

            6ـ lu -sa-gaz  =  راهزن  شرور..

    ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

   *در زبان سومريbar-ĝal₂ / به معني گوسفند است.(مقايسه شود با بره در زبان فارسي وбаран/ bāraŋ/ روسي به معني گوسفند). us₅. نيز به معني گوسفند است.:/ga  / خود به تنهايي به معني شير است و/ ab/  به معني گاو ماده، براي مطالعه بيشتر رجوع كنيد بهJ.A. Black   ‘Sumerian lexical categories وSumerian hyphenation: an attempt at codification

ت ـ و بعضي ها  نشانه ها هستند كه با/ gu/ = gu - en = عالي جناب، لرد، ثروتمند.

 ث ـ در برخي موارد با واژه هايي كه بار منفي دارند (negative verb ) واژه هاي آميخته ساخته مي شوند با ./na-me/ = هيچ

 مثال: 

nigـ na-me  هيچ  چيز anything’   

luـ na-me  = هركس=anyone’

digir na-me ‘any god’

ud na-me ‘ هيچ گاهany time, ever’

ki na-me = هر جا ، هر كجا ، هيچ جا‘anywhere’.

      در زبان  سومري  تركيبات وصفي اي وجود دارند ـ  شمار آنها دست كم 37 واژه ي مركب مي باشد ـ كه نقش آنها مي تواند به عنوان قوائد نحوي تركيبي و معنا شناختي منطقي مطرح مي شوند. تركيباتي همانند: با zu (دانا ، كاردان و فهميده) -tuku (داشتن ،دانستن، بدست آوردن ،تكان خوردن)-du/di انجام دادن و با al2ğ نشانه هاي سومري اين تركيبات در شكل بهم چسبيده نيز بكار برده شده اند. آنها عبارتهاي قضيه مانندي هستند.

also neg. a2-nu- ğal2. a2- ğal2 kalam-ma-me-en

a2-nun- ğal2 ‘impressively strong’ (cf. a¤-nun-Ñal¤ e¤-kur-ra ‘most powerful in E-kur’)

an-ta-ğal¤ ‘exalted’

dug3- ğal2 ‘well-disposed (?)’

gaba- ğal2 ‘forceful’

(gu2-)erim2- ğal2 ‘wicked’ (freq. also in headless use, parallel to (gu¤-)erim¤ ‘wicked,

enemy’)

xul- ğal2 ‘evil’, neg. æul-nu-Ñal¤ (varies with æul ‘evil’)

igi- ğal2 ‘wise’, also neg. igi-nu-Ñal¤ (cf. also igi-Ñal¤-tuku; also used participially:

igi ğal2 ‘taking account of’; and cf. the noun igi-Ñal¤ ‘insight, wisdom’)

inim- ğal2 ‘eloquent’

kug- ğal2 ‘holy’ (but note kug- ğal2 = gu2-gal/ ğal2 ‘canal inspector’)(varies with kug

‘holy’)

la-la- ğal2 ‘charming’

me-te- ğal2 ‘seemly’

mud- ğal2 ‘creative (?)’

ne3- ğal2 ‘mighty’ (written with ne‹(PIRI½), also ne- ğal2)

nir- ğal2 ‘lordly, authoritative’, also neg. nir-nu- ğal2 (cf. dumu nir- ğal2 an-na-ke›

‘lordly son of An’)

Ni2- ğal2 ‘awe-inspiring’

                                 *   *   *   *   *   *   *   *   *

برخي  نشانه هاي  سومري :

       1ـ  =ZU ارزش آوايي  =zu, (Sú) ارزس آوايي كهن آن = sú,Sú  شكل املايي نبشته اي آن در آشوري نو =  ، در  لوگو گرام ها : الف ـ ZU= idû به معني دانستن.

 ب ـ lamädu به معني ياد گرفتن،    = ZU.AB=apsû به معني آب زير زميني(در رابطه با «گوده ـ آ» به كار برده شده است)

      ZU  = idû (دانستن)مقايسه شود «ذان و ذو» اوستايي و «دان» در زبان  فارسي به معني

دانستن)  نمونه هاي  ديگر :

       در زبان سومري واژه هاي /kug-zu/ (فرزانه، حكيم، داننده) و /gal-zu/ (استاد، كاردان) و /gal-an-zu/( بسيار با هوش) مي باشد نشانه هاي پيشين ِهر كدام از واژه ها، شناسه ي آن واژه است. واشاره ي gal//  به تنهايي كه به معني بيشترو بزرگ نيز هست.و در برخي واژه ها كه به كار برده شده،  نقش «تر» و «ترين» (صفت عالي و تفضيلي) را در جمله ايفا كرده است

         2ـ اين اشاره ي  =  سومري كه معني آب را داشته نماينده ي كلمه ي / A/ و به احتمال زياد //W تلفظ مي شده است، كه به معني «آب نوشيدني» به كار برده مي شد.

= / A/ هم چنين برابر با حرف اضافه ، به معني «در» نيز بوده است. كاربرد هاي آميخته:

             سيلاب و  سيل،  طوفان                       = A (W).MA.RU =     ـ1

           خيزاب،  دريا،  موج                            =  A (W).AB.BA =   ـ 2

      3ـ اين  اشاره  = kuŠ /=  در زبان سومري به معني چرم مي باشد (در زبان اكدي به maŠku)اين اشاره همچنين شناسه اي است كه قبل از وسايل چرمي نبشته مي شده است. و به صورت لوگوگرام نيز بكار برده مي شده است به معني پوست ودر معني   پاداش/su / تلفظ مي شده است

      4 ـ اين اشاره (بر گرفته شده از تصوير يك ستاره)در زبان سومري به معني خدا مي باشد وتلفظ آن دو گونه: AN, ( آسمان ) و DINGIR (خدا)بوده است و در آشوري نو به شكل:  =DINGIR.MEŠ (خدايان) نيشته(ارتوگرافيorthography) شده است. ANدر زبان سومري  به معني آسمان است و هنگامي كه از آن مفهوم خدا در نظر گرفته مي شده واج نويسي  DINGIR را كه به معني خدا مي باشد، داشته است و شناسه اي  MEŠ نشانه ي جمع است.Anu سومري در اكدي= amû و به معني سپهر و عرش مي باشد و=DINGIR(خدا) سومري در زبان اكدي ilu تلفظ مي شده.

     در زبان سومري نوع ويژه اي از جمع بستن اسم با تكرار اسم ساخته مي شده است. براي نمونه:

            =  dingir dingirبه معني خدايان      dingir.dingir.gal خدايان بزرگ و يا     =dingir.gal.gal = خدايان بزرگ. اينگونه موارد كه از ويژه گي هاي  زبان سومري است وقتي كه از اشاره ي  و  يا ديگر نشانه ها ميخي در يك واژه به عنوان يك تعيين كننده(شناسه)Determinative) استفاده شده است به هنگام آوا نويسي آنرا كوتاه نويسي كرده و  به صورت ^d UTU =  مي نويسيم  به معني خدا (ايزد ،الهه ي خورشيد)  

    6ـ اين نشانه ي سومري   نشانه هاي آوايي =  TURو DUMU بوده است ، و از يكي ديگر از واژه هايي ديگري است كه ريشه ي ايراني(اوستايي،آذري)دارد، اين نشانه معناي زير  را داشته است :     

                  ايراني                                                        آكدي        سومري        نشانه

       8ـ /UTU/ اين اشاره سومري كه در زبان اكدي نيز به عنوان لوگوگرام UD= ummu =U (يوم در زبان عربي) و لوگوگرامي براي /UTU/ شاماش/ŝama Š مورد استفاده قرار مي گرفته، در اصل از /UTU/ ، كه يك واژه ي سومري به مفهوم «خورشيد» و «روز» است؛ گرفته شده است. اين دو اشاره در زبان سومري در كنار هم =^dutu  وdingir utu آوا نويسي مي شود.(به معني خداي خورشيد. مقايسه شود با تنگري در زبان گوگ ترگ ها).واين دو نشانه با آميختن به هم  در زبان اكدي بيت بابارا پرستشگاه و

معبد براي خداي خورشيد )شاماش) بوده است.(بابارا به معني  سفيد ، روشنايي و روز(مي باشد. 

      9 ـ اين اشاره سومري  URU به معني شهراست، و آواهاي در زبان سومري و  آواهاي iri, eri, ere  و در بابلي نو داشته است اين اشاره قبل از نام شهر ها و دهكده ها نوشته مي شود و پس از نام دهكده اشاره ي  نيز آورده مي شود .همانند:

      =  ^urunun^ki  = شهر اوريدو

       = Ur unug^ki e ^uruU شهر باستاني «اور»(شهري بندري و پر اهمّيت در جنوب  ميان دورود كهن بود)

     10 ـ HU=   اين اشاره سومري  پيش نامي است كه قبل از نام مرغان مي آمده و در

نبشته هاي متاخر اكدي آوا هاي pag/k/q, bak/q, bah  را داشته است. و لوگو گرامي بوده براي EN Š MU ( مقايسه شود با  مرغ در زبانهاي ايراني) .

     11ـ  اين اشاره سومري كه در زبان اكدي و سومري به ترتيب: /munus/ sinniŠtu به معني زن وخانم، اين اشاره در خط  تصويري سومري كهن، نمادينه شده از آلت شرمگاهي زنان بوده كه با شكل مثلث نود درجه اي ← نشان داده مي شده است. در سومري پيش از نامهاي زنان وشغل هاي زنانه وجنس زن مي آمده (اغلب اسامي مجرد). و هنگامي كه با اين اشاره  kur كه لوگوگرامي براي مفهوم كوه و كشور بوده و از شكل طبيعي نوك قله ي كوه اخذ شده بوده است ، به شكل آميخته نبشته مي شد=  به مفهوم زن برده و زن بيگانه( خارجي) را داشته است يعني: زني كه از كشور بيگانه به عنوان كنيز آورده شده. و هنگامي  كه با    = /^mí hul/و/lemuttu/ نوشته مي شد_(   صفت است به معني ، شرور و بد كاراست) و در كنار هم موصوف بوده به معني بدي  زيان و بندرت به معني بدكاره ....

     12ـ اين اشاره ي سومري در ابتدا .Tì, dì= در زبان سومري تصويرنگاري يراي تير(پيكان، خدنگ) بوده است. با آواي tir(مقايسه شود با تيگر به معني«تيز»در زبان ايراني باستان.). كه شكل نبشته اي (ارتوگرافي)آن در آشوري نو، به  تحول يافته بود؛ با در آميختن    ti – la  /  به معاني: قدرتمند، زنده و زندگي، سوي، كنار،  پهلو، و بادر آميختن با پيشوند شنا سه/lu  / =LÚ.TI.LA  معني توانگر وغني و سلامتي را در خود داشت . 

    13 ـ  = MUL از اشاره هاي چسبيده است كه از آميختن جز اول با  AN= شكل گرفته است.MUL شناسه اي است كه پيش از نام ستاره ها و برج هاي فلكي آورده مي  شده است در زبان سومري. mul و در زبان اكدي kakkabu'  تلفظ مي شده است. نمونه براي  نقش آن در شناسه:      =GÍR.TAB  MUL  برج عقرب .